Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol, Bloomberg HT’te yaptığı açıklamada, küresel enerji piyasalarının şu anda tarihsel bir krizle karşı karşıya olduğunu belirtti. Şubat sonunda başlayan savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksamaların, petrol ve doğal gaz arzında 1973, 1979 petrol krizleri ve 2022 Rusya‑Ukrayna gaz krizindeki kayıpların toplamından daha büyük kayıplara yol açtığını söyledi. Birol, Hürmüz Boğazı’na ilişkin “vazo kırıldı” değerlendirmesinde bulundu ve savaş öncesinde boğazdan günlük yaklaşık 25 milyon varil petrol geçişinin, bugün yaklaşık 15 milyon varile düştüğünü, zaman zaman 12‑17 milyon varil arasında değiştiğini ifade etti. Boğazın güvenilirliğine duyulan şüphe, gemilerin yeniden bu güzergahı seçmesini ve piyasalarda güvenin yeniden kazanılmasını zorlaştırmaktadır.
Petrol fiyatları 95 dolar civarında seyrediyor; yüksek arz fazlası ve UEA’nın 400 milyon varillik stratejik rezervi piyasayı rahatlatmış, ancak son zamanlarda sona yaklaştığını vurguladı. Rusya’daki rafinerilerin savaş sırasında zarar görmesi, Çin ve Hindistan gibi büyük ihracatçıların iç piyasalarını önceliklendirmesiyle dizel ve jet yakıtı arzında sıkıntıların arttığını belirtti. Avrupa’nın Nijerya’daki Dangote rafinerisinden elde edilen ek arz da sonuna gelmiş durumda. Bu durum, uçuş iptalleri, motorin sıkıntıları ve tarımsal üretimde gübre tedarikinde aksaklıkların ortaya çıkmasına yol açabilir.
Birol, yeni bir dönemde enerji ticaretinin temel unsurunun “güven” olduğunu belirtti. Ülkelerin yüksek maliyetleri göze alarak enerjiyi siyasi veya jeopolitik bir araç olarak kullanmayacak güvenilir ortaklara yöneldiğini söyledi. Rusya‑Ukrayna savaşı, Orta Doğu ve İran gerilimi ile ABD‑Çin arasındaki yapay zeka ve teknoloji rekabeti, önümüzdeki dönemde küresel enerji ve ekonomi gündemini şekillendirecek üç ana jeopolitik risk alanı olarak sıralandı. Bu kontekst, enerji piyasalarının geleceğini belirsiz kılıyor.
